अलीकडेच, 'इकॉनॉमिक इन्फॉर्मेशन डेली'च्या वार्ताहराला असे समजले की, चीनच्या पोलाद उद्योगाची कार्बन उत्सर्जन शिखर अंमलबजावणी योजना आणि कार्बन न्यूट्रल तंत्रज्ञान रोडमॅप यांना मूलभूत स्वरूप प्राप्त झाले आहे. एकंदरीत, ही योजना उत्सर्जन स्रोतांमध्ये कपात, प्रक्रियेवर कठोर नियंत्रण आणि उत्पादन प्रक्रियेच्या अंतिम टप्प्यावरील प्रशासनाला बळकटी देण्यावर भर देते, जे थेट प्रदूषण कमी करणे आणि कार्बन उत्सर्जन कमी करणे यांच्यातील समन्वयाचा संदर्भ देते आणि अर्थव्यवस्था व समाजाच्या सर्वसमावेशक हरित परिवर्तनाला चालना देते.
उद्योग क्षेत्रातील जाणकारांच्या मते, पोलाद उद्योगात कार्बन उत्सर्जन शिखराला प्रोत्साहन देणे ही दहा ‘कार्बन उत्सर्जन शिखर’ कृतींपैकी एक आहे. पोलाद उद्योगासाठी ही एक संधी आणि आव्हान दोन्ही आहे. पोलाद उद्योगाला विकास आणि उत्सर्जन कपात, मग ती एकूण असो वा आंशिक, अल्पकालीन असो वा मध्यम-ते-दीर्घकालीन, यांमधील संबंध योग्य प्रकारे हाताळण्याची गरज आहे.
या वर्षी मार्चमध्ये, चायना आयर्न अँड स्टील असोसिएशनने पोलाद उद्योगातील 'कार्बन शिखर' आणि 'कार्बन तटस्थता' ही प्राथमिक उद्दिष्ट्ये जाहीर केली. २०२५ पूर्वी, पोलाद उद्योग कार्बन उत्सर्जनाचे शिखर गाठेल; २०३० पर्यंत, पोलाद उद्योगाचे कार्बन उत्सर्जन शिखरावरून ३०% ने कमी केले जाईल आणि कार्बन उत्सर्जन ४२० दशलक्ष टनांनी कमी होण्याची अपेक्षा आहे. लोह आणि पोलाद उद्योगातील कार्बन डायऑक्साइड, सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साईड आणि सूक्ष्म कणांचे एकूण उत्सर्जन औद्योगिक क्षेत्रात पहिल्या ३ मध्ये येते, आणि लोह आणि पोलाद उद्योगासाठी कार्बन उत्सर्जन कमी करणे अत्यावश्यक आहे.
नवीन उत्पादन क्षमतेवर कठोरपणे बंदी घालणे ही अंतिम मर्यादा आणि धोक्याची रेषा आहे. क्षमता कपातीच्या परिणामांना एकत्रित करणे हे भविष्यातही उद्योगाच्या प्रमुख कार्यांपैकी एक आहे. देशांतर्गत पोलाद उत्पादनाच्या जलद वाढीला आळा घालणे कठीण आहे आणि आपल्याला दुहेरी उपाययोजना करावी लागेल. एकूण प्रमाणात लक्षणीय घट होण्याची शक्यता कमी असल्याच्या पार्श्वभूमीवर, अत्यंत कमी उत्सर्जनाचे कार्य हा अजूनही एक महत्त्वाचा प्रारंभबिंदू आहे.
सध्या, देशभरातील २३० हून अधिक पोलाद कंपन्यांनी अंदाजे ६५० दशलक्ष टन कच्च्या पोलाद उत्पादन क्षमतेसह अत्यंत कमी उत्सर्जन सुधारणा पूर्ण केल्या आहेत किंवा त्यांची अंमलबजावणी करत आहेत. ऑक्टोबर २०२१ अखेरपर्यंत, ६ प्रांतांमधील २६ पोलाद कंपन्यांनी आपली माहिती सार्वजनिक केली आहे, त्यापैकी १९ कंपन्यांनी संघटित उत्सर्जन, असंघटित उत्सर्जन आणि स्वच्छ वाहतूक याबद्दल माहिती सार्वजनिक केली आहे, तर ७ कंपन्यांनी अंशतः माहिती सार्वजनिक केली आहे. तथापि, सार्वजनिकरित्या घोषणा केलेल्या पोलाद कंपन्यांची संख्या देशातील एकूण पोलाद कंपन्यांच्या संख्येच्या ५% पेक्षा कमी आहे.
वर नमूद केलेल्या व्यक्तींनी निदर्शनास आणून दिले की, सध्या काही पोलाद कंपन्यांना अत्यंत कमी उत्सर्जन परिवर्तनाबद्दल पुरेशी समज नाही आणि अनेक कंपन्या अजूनही वाट पाहत आहेत, ज्यामुळे त्या वेळापत्रकापेक्षा खूप मागे पडल्या आहेत. याव्यतिरिक्त, काही कंपन्यांना परिवर्तनाच्या गुंतागुंतीबद्दल पुरेशी समज नाही, अपरिपक्व गंधक-निराकरण आणि नायट्रीकरण तंत्रज्ञानाचा अवलंब, असंघटित उत्सर्जन, स्वच्छ वाहतूक, पर्यावरण व्यवस्थापन, ऑनलाइन देखरेख आणि नियमन इत्यादींमुळे अनेक समस्या आहेत. इतकेच नाही तर, कंपन्यांकडून उत्पादन नोंदींमध्ये फेरफार करणे, दोन पुस्तके बनवणे आणि उत्सर्जन देखरेख डेटामध्ये खोटेपणा करणे अशा घटनाही घडत आहेत.
"भविष्यात, संपूर्ण प्रक्रियेत आणि संपूर्ण जीवनचक्रात अत्यंत कमी उत्सर्जनाची अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे." त्या व्यक्तीने सांगितले की, कर आकारणी, भिन्न पर्यावरण संरक्षण नियंत्रण, भिन्न पाणी दर आणि वीज दरांच्या माध्यमातून, कंपनी अत्यंत कमी उत्सर्जन परिवर्तनाला पूर्ण करण्यासाठीच्या धोरणाला अधिक पाठिंबा देईल.
मूलभूत “दुहेरी ऊर्जा वापर नियंत्रणा” व्यतिरिक्त, हरित मांडणीला प्रोत्साहन देणे, ऊर्जा बचत आणि ऊर्जा कार्यक्षमता सुधारणे, ऊर्जा वापर आणि प्रक्रिया संरचनेचे अनुकूलन करणे, चक्रीय अर्थव्यवस्था औद्योगिक साखळी तयार करणे आणि क्रांतिकारक कमी-कार्बन तंत्रज्ञान लागू करणे यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल.
वर नमूद केलेल्या व्यक्तींनी सांगितले की, पोलाद उद्योगात हरित, कमी-कार्बन आणि उच्च-गुणवत्तेचा विकास साधण्यासाठी, औद्योगिक मांडणीचे अनुकूलन करणे देखील आवश्यक आहे. कमी-प्रक्रिया असलेल्या विद्युत भट्टीतील पोलाद निर्मितीचे उत्पादन प्रमाण वाढवावे आणि दीर्घ-प्रक्रिया असलेल्या पोलाद निर्मितीतील उच्च ऊर्जा वापर व उच्च उत्सर्जनाची समस्या सोडवावी. भार रचनेचे अनुकूलन करावे, औद्योगिक साखळीचे अनुकूलन करावे आणि स्वतंत्र सिंटरिंग, स्वतंत्र हॉट रोलिंग व स्वतंत्र कोकिंग उद्योगांची संख्या मोठ्या प्रमाणात कमी करावी. ऊर्जा रचनेचे अनुकूलन करावे, कोळशावर चालणाऱ्या औद्योगिक भट्ट्यांच्या जागी स्वच्छ ऊर्जेचा वापर लागू करावा, गॅस जनरेटर काढून टाकावेत आणि हरित विजेचे प्रमाण वाढवावे. वाहतूक रचनेच्या बाबतीत, कारखान्याबाहेर साहित्य आणि उत्पादनांच्या स्वच्छ वाहतुकीचे प्रमाण वाढवावे, मध्यम आणि लांब अंतरासाठी रेल्वे आणि जलमार्गांचा वापर करावा, तसेच कमी आणि मध्यम अंतरासाठी पाईप कॉरिडॉर किंवा नवीन ऊर्जा वाहनांचा अवलंब करावा; कारखान्यात बेल्ट, ट्रॅक आणि रोलर वाहतूक प्रणालीची उभारणी जास्तीत जास्त प्रमाणात पूर्णपणे लागू करावी. कारखान्यातील वाहन वाहतुकीचे प्रमाण कमी करावे आणि कारखान्यातील साहित्याची दुय्यम वाहतूक रद्द करावी.
याव्यतिरिक्त, पोलाद उद्योगातील सध्याची केंद्रीकरण पातळी अजूनही कमी आहे, आणि पुढील पाऊल म्हणजे विलीनीकरण व पुनर्रचना वाढवून संसाधनांचे एकत्रीकरण आणि इष्टतमीकरण करणे हे असले पाहिजे. त्याच वेळी, लोहखनिजासारख्या संसाधनांचे संरक्षण अधिक मजबूत केले पाहिजे.
अग्रणी कंपन्यांच्या कार्बन कपात योजनेला गती मिळाली आहे. चीनमधील सर्वात मोठी पोलाद कंपनी आणि सध्या वार्षिक उत्पादनात जगात पहिल्या क्रमांकावर असलेल्या चीनच्या बाओवूने हे स्पष्ट केले आहे की, २०२३ मध्ये कार्बन उत्सर्जनाचे सर्वोच्च प्रमाण गाठण्यासाठी, २०३० पर्यंत कार्बन उत्सर्जन ३०% ने कमी करण्यासाठी, २०४२ मधील सर्वोच्च पातळीवरून कार्बन उत्सर्जन ५०% ने कमी करण्यासाठी आणि २०५० पर्यंत कार्बन तटस्थता प्राप्त करण्यासाठी ती प्रयत्नशील आहे.
२०२० मध्ये, चीनच्या बाओवूचे कच्च्या पोलादाचे उत्पादन ११५ दशलक्ष टन होईल, जे १७ पोलाद तळांमध्ये विभागलेले असेल. चीनच्या बाओवूच्या लांब पोलाद उत्पादन प्रक्रियेचा एकूण उत्पादनात जवळपास ९४% वाटा आहे. कार्बन उत्सर्जन कमी करणे हे चीनच्या बाओवूसाठी त्याच्या प्रतिस्पर्धकांपेक्षा अधिक गंभीर आव्हान आहे. चीन बाओवूचे पक्ष सचिव आणि अध्यक्ष चेन डेरॉन्ग म्हणाले की, कार्बन तटस्थता साध्य करण्यात चीन बाओवू आघाडीवर आहे.
"गेल्या वर्षी आम्ही झांगंगची मूळ ब्लास्ट फर्नेस योजना थेट थांबवली आणि कमी-कार्बन धातुशास्त्रीय तंत्रज्ञानाच्या विकासाला गती देण्याची तसेच कोक ओव्हन गॅससाठी हायड्रोजन-आधारित शाफ्ट फर्नेस तंत्रज्ञानाच्या बांधकामाची अंमलबजावणी करण्याची योजना आखली," असे चेन डेरॉन्ग म्हणाले. हायड्रोजन-आधारित शाफ्ट फर्नेस डायरेक्ट रिडक्शन आयर्नमेकिंग प्रक्रिया विकसित केल्याने, पोलाद निर्मिती प्रक्रियेत कार्बन उत्सर्जन जवळपास शून्यावर येण्याची अपेक्षा आहे.
हेगांग ग्रुपने २०२२ मध्ये कार्बन उत्सर्जनाची सर्वोच्च पातळी गाठण्याची, २०२५ मध्ये सर्वोच्च पातळीवरून कार्बन उत्सर्जनात १०% पेक्षा जास्त घट करण्याची, २०३० मध्ये सर्वोच्च पातळीवरून कार्बन उत्सर्जनात ३०% पेक्षा जास्त घट करण्याची आणि २०५० मध्ये कार्बन तटस्थता प्राप्त करण्याची योजना आखली आहे. ॲनस्टील ग्रुपने २०२५ पर्यंत एकूण कार्बन उत्सर्जनाची सर्वोच्च पातळी गाठण्याची आणि २०३० मध्ये अत्याधुनिक कमी-कार्बन धातूशास्त्रीय तंत्रज्ञानाच्या औद्योगिकीकरणात यश मिळवण्याची योजना आखली आहे, तसेच २०३५ मध्ये सर्वोच्च पातळीवरून एकूण कार्बन उत्सर्जनात ३०% घट करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे; कमी-कार्बन धातूशास्त्रीय तंत्रज्ञानाचा विकास सुरू ठेवून, कार्बन तटस्थता प्राप्त करणारी आपल्या देशातील पोलाद उद्योगातील पहिली मोठी पोलाद कंपनी बनण्याचा त्यांचा मानस आहे.